vrijdag, juli 01, 2016

Brabant met de ogen van Boorde

Boorde beschrijft met verve - en de nodige herhalingen - de plaatsen die hij bezoekt. Ook Brabant doet hij aan tijdens zijn veelvuldige reizen. Zijn waarnemingen krijgen deels de vorm van een gedicht, deels is het proza. Ik hertaal even:

Ik ben geboren in Brabant, vrolijk en vrij
Alle naties zijn te allen tijde welkom bij mij
Ik houd geregeld markten hier
en bovenal ben ik dol op bier

In Antwerpen en in Breda zijn markten
waar de Engelse kooplui flink uitpakken
Ik heb goede steur en andere vissen
en ik houd er van om vlees op te dissen

Ik beschik over goede herbergen met vertier
en bied goede wijn en mooi Engels bier
Ik zou nog liever in een vat bier verzuipen
Dan mijn oude kloffie voor nieuwe kleding verruilen.

Brabant is een comfortabel en plezierig land, waar genoeg te eten en te drinken is. Er is genoeg graan, vlees, vis als tonijn en steur en meer. De mensen zijn godvruchtig en ze maken goede stoffen, Arras, linnen, zijde. En daarnaast huishoudelijke artikelen, serviesgoed, edelstenen en dat alles tegen een redelijke prijs.

Breda is de gegeven vertaling van Barow, dat op Baronie zou kunnen slaan. Zeker is dat echter niet.
Gezien de reizen door Gelderland, Vlaanderen, Henegouwen, Luik, Kleef en dergelijke sluit ik nog steeds niet uit dat Boorde ook in 's-Hertogenbosch is geweest. Ik lees met rode oortjes verder.....


 

Labels: , ,

donderdag, juni 30, 2016

Wat de dokter zegt!


Via een voetnoot kwam ik bij het werk van dr. Boorde terecht. Dokter wie? Boorde, aan het eind van de 15de eeuw geboren in Sussex, zijn naam wordt ook wel als Borde geschreven. Reiziger, schrijver en vooral arts. Hij studeerde in Oxford, deed nog een gooi naar een functie in de kerk maar dat beviel hem toch niet, en daarom vervolgde hij zijn studies in Orléans, Potieirs, Toulouse, Montpellier en Wittemberg. Als arts toog hij aan de slag in Rome, ondernam een pelgrimstocht naar Santiago de Compostela. Daar diepte hij een struik rabarber op. Tot dan toe onbekend in Engeland. Hij zond zaden naar OliverCromwell, twee honderdjaar later pas zou de plant op enig enthousiasme kunnen rekenen in Engeland. Na een periode in Glasgow, onderneemt Boorde maar weer eens een reisje: Rusland, Turkijke, Jeruzalem... Uiteindelijk strijkt hij neer in Montpellier. Daar gaat hij zijn ervaringen en bevindingen in boekvorm samenvoegen. In 1542 verschijnt zijn Fyrst Boke of the Introduction of Knowledge en zijn Dietary en verder ook nog wat ander werk.  Dat 'Fyrst Boke' behandelt vooral hygiëne in huis en huismiddeltjes. Het tweede is echt een gezondheidsgids.

Wat schrijft hij zo al (gelukkig allemaal online te vinden tegenwoordig)? Wijn drinken is goed voor de gezondheid, je vrolijkt er van op, je wordt er scherpzinnig van, het zuivert de lever (!!) en zorgt voor gezond rood bloed. Een gezond ontbijt bestaat uit in wijn geweekt brood, dat ook nog eens goed voor je tanden is. En natuurlijk - hoe kan het anders in die tijd - is hij dol op kruiden. Onkruid bestaat niet, ieder kruid heeft wel een functie om de mens te helpen. Omelet met kruiderij, als ik het recept van Erbolate even kort door de bocht mag samenvattten, is heel gezond vanwege de peterselie, hysop, salie, en het venkelzaad. Peterselie bestrijdt galstenen en zorgt voor een stevige plas. Ook prettig: je adem gaat er lekker van ruiken. Salie is ook al weer goed om te plassen en vrouwen raken er snel zwanger van. Hysop bestrijd de rochelhoest en is goed voor de longen en de borst. Venkelzaad zorgt dat je gezonde winden gaat laten.
Zullen we het maar op 'lekker' houden voorlopig?
Een kruidenomelet met peterselie, salie, hysop en venkelgroen, wat mij betreft aangevuld met wat zuring, is goed te pruimen. Wat de dokter zegt!

PS: eigenlijk moet je de kruiderij in melk laten trekken en het groen weggooien en dan de melk binden met de eieren. Maar ik geef er hier een moderne draai aan.

PPS: het is niet zo goed met de man afgelopen, nadat hij uiteindelijk terugkeerde naar Engeland. Tijdje in de gevangenis, op drift geraakt, huismiddeltjes verkocht op de jaarmarkten. Doet je een beetje denken aan de kwakzalvers op de schilderijen van Jheronimus Bosch!






Labels: , , , ,

maandag, mei 09, 2016

De Maaltijden van Willem van Oranje

Dinsdagavond 10 mei vertel ik in de Grote Kerk van Breda over de Maaltijden van Willem van Oranje-Nassau. Als voorproefje van de Nassaudag 2de Pinksterdag die in het teken van Eten en Drinken staat.

Weten we wat van die maaltijden af? Jazeker, dankzij de geweldige primaire bronnen in het Koninklijk Huisarchief en in het stadsarchief van Breda, dankzij archeologisch vondstenmateriaal en dankzij historische bronnen. We weten hoe vaak het Hof in Breda at, hoeveel, en wat. Ook voor het doopfeest van de kleine Maria is flink extra ingekocht in december 1553. Er staat zelfs kalkoen op tafel, een exoot uit Mexico. En er zijn natuurlijk heel veel zoetigheden.
Misschien nog leuker: de keukenbrigade! Behalve de chefkok en de dispensier maar liefst vier tweede koks, een pasteibakker, drie keukenjongens en twee manusjes van alles.

Later, wanneer prins Maurits geboren is, vinden we in de keuken ook nog Mayken, 'die gecoukt heeft voor graaf Maurits'. 
Hier de link naar de lezing. Het zou wel gezellig zijn als het hele koor van de Grote Kerk vol zat!

http://www.grotekerkbreda.nl/activiteiten/lezing-lizet-kruyff-maaltijden-willem-oranje-en-familie/
 

Labels:

vrijdag, april 15, 2016

Groen van de markt en uit de tuin.


Ik ging naar de markt en ik nam mee: violette asperges, zuring, radijs en worteltjes. Allemaal krakend vers en bij verschillende groentekramen gekocht. De zuring bij een man met een mand ergens in de grote hal met vlees, vis en kaas. Er is zoveel keus dat ik bewust heel  beperkt dingen inkoop. Wat gaat het worden? Radijsjes voor de knaag, wortelen voor de rauwkostsalade en de stoof, asperges met een sausje van zuring en spinazie en daslook.
De Franse kruidentuin begint aardig gevuld te raken met pimpernel, dragon, oesterblad, hysop, wijnruit, bieslook, daslook, peterselie, lavas, basilicum, rozemarijn, tijm, laurier, salie, marjoraan, bloedzuring en gewone zuring (maar die moet weer een beetje bijkomen van al het plukken). En dan nog al het wilde spul: brandnetel, look zonder look, hondsdraf en de rest.

De peultjes komen al aardig op, net als de tuinbonen. Achter in een haag ontdekte ik een aalbes, die ik gauw bevrijd heb van de opdringerige Japanse kwee en de weelderige kamperfoelie en rank. Voor alles een plek.

Kortom: het leven is hier groen en al die kruiden en groenten nodigen uit tot experimenten. Vandaag dus de zuring-spinazie-daslookcrème voor bij de asperges. Volop voorjaar.

.

Labels: , , , ,

dinsdag, maart 08, 2016

Sober menu met soep

Een plezierige bijkomstigheid van boekenkasten uit- en inruimen is het verdwalen in boeken die je al een tijdje niet meer in handen hebt gehouden. Zoals een boekje met menu's, I Menu Famosi/Famous Menus. Fascinerend om te zien hoe menu's vergeleken worden per land en per periode.
Bij dit Engelse menu (met nog twee anderen uit dezelfde periode) geldt als 'sober'. Ik neem aan dat dit op de vormgeving slaat, want wat er 21 februari 1908 wordt opgedist in Lancaster Gate hotel liegt er niet om.
Het begint gewoon met caviaar, hors'oeuvre à la Parisienne en een Consommé Alexandra.
dan zalm, kalfszwezerik en tongmousseline, lamszadel met primeurgroente, vervolgens piepkuikens, waarna asperges in roomsaus, en dan de nagerechten een mazarine, tartelettes soufflées Parmesans,  dan een bombe en een mand met vruchten. Niets sobers aan.

De Consommé Alexandra lijkt me wel wat. Die kun je met goed fatsoen nog sober noemen.

Je begint met een liter heldere kippenbouillon en ja, die trek je zelf van kip die een fatsoenlijk leven achter de rug heeft. Verder heb je nodig ongeveer drie eetlepels tapiocameel, flinterdun (julienne) gesneden kipfilet, kippengehaktballetjes, en een chiffonade van kropsla, die je eerst in boter hebt gestoofd.  

Je verwarmt de kippenbouillon, lepelt daar wat van in een kommetje en roert daar de tapiocameel door zodat je een papje zonder klonten krijgt. Dat warm je weer op, maar niet meer laten koken. Warm er de kippensnippers en balletjes in op en verdeel over borden of soepkoppen. Roer er dan voorzichtig wat kropslareepjes door. Je kunt er natuurlijk ook nog een lekkere scheut room door doen. Dat mag van de lange 19de eeuw.
De smaak komt dus van de kippenbouillon, die moet goed zijn qua peper en zout om de rest te kunnen dragen. Heb je geen tapiocameel, dan neem je rijstbloem, dat heeft ook weinig smaak van zichzelf.

Kun je dit ook vegetarisch maken? Ja, maar dan moet je iets anders bedenken voor de kip. Misschien de vegakip van de Vegetarische slager. En als je dat ook niet wilt, dan kun je er misschien wat stukjes knolselderij of aardappel in doen. Het is een vrij flets ogend soepje op de sla na, dus geen wild gedoe met paprika of zo.



Labels: , , ,